Khi nhận thấy con có dấu hiệu chậm nói, chậm phát triển hoặc gặp khó khăn trong giao tiếp, nhiều phụ huynh mong muốn tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn càng sớm càng tốt. Tuy nhiên, quyết định này không phải lúc nào cũng nhận được sự đồng thuận từ các thành viên trong gia đình.
Người muốn đưa con đi can thiệp, người lại cho rằng trẻ còn nhỏ và nên chờ thêm một thời gian. Những bất đồng tưởng chừng xuất phát từ tình yêu thương có thể khiến việc hỗ trợ trẻ bị trì hoãn. Vậy làm thế nào để gia đình vượt qua xung đột, thống nhất phương hướng và đồng hành cùng con hiệu quả?
1. Xung đột gia đình khi quyết định can thiệp cho con
“Tôi biết con mình chậm phát triển, tôi muốn cho con đi can thiệp ngay nhưng mẹ tôi không đồng ý. Bà muốn chăm cháu thêm một năm nữa, nếu vẫn chưa nói được thì mới cho đi học. Khi tôi hỏi nếu con chậm thêm một năm thì sao, bà trả lời: Mẹ đền con cho con!”
Đây là lời chia sẻ đầy bất lực của một người mẹ khi nhận thấy con cần được hỗ trợ nhưng chưa tìm được tiếng nói chung với gia đình.
Thực tế, xung đột gia đình về việc can thiệp cho trẻ chậm nói và chậm phát triển khá phổ biến. Một số ông bà cho rằng trẻ sẽ tự biết nói khi lớn hơn, trong khi cha mẹ lo lắng con đang bỏ lỡ những cơ hội phát triển quan trọng.
Những suy nghĩ như “đợi thêm vài tháng”, “trẻ nào cũng phát triển khác nhau” có thể xuất phát từ tình yêu thương và kinh nghiệm nuôi dạy con cháu. Tuy nhiên, nếu gia đình chỉ chờ đợi mà không tìm hiểu nguyên nhân, trẻ có thể chưa nhận được sự hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế.
2. Vì sao gia đình bất đồng về việc can thiệp sớm?
Sự bất đồng thường bắt nguồn từ khác biệt trong nhận thức, kinh nghiệm và cảm xúc của mỗi thành viên:
Trên thực tế, chậm nói không đồng nghĩa với rối loạn phổ tự kỷ. Các khó khăn về ngôn ngữ, giao tiếp, chú ý và tương tác xã hội cần được đánh giá phù hợp bởi người có chuyên môn. Việc tìm hiểu sớm giúp gia đình nhận diện nhu cầu của trẻ và lựa chọn hướng hỗ trợ cần thiết, thay vì chỉ dựa vào phỏng đoán.
3. Chấp nhận và đồng thuận là nền tảng của quá trình can thiệp
Trước khi mong muốn trẻ tiến bộ, gia đình cần học cách chấp nhận những dấu hiệu đang hiện diện. Chấp nhận không có nghĩa là từ bỏ hy vọng hay giới hạn tương lai của con. Đó là việc sẵn sàng đối diện với khó khăn, tìm kiếm thông tin đáng tin cậy và chủ động thực hiện những bước hỗ trợ phù hợp.
Mỗi thành viên có thể trải qua những cảm xúc khác nhau. Người mẹ lo lắng, người cha bối rối, ông bà chưa tin tưởng hoặc cần thêm thời gian để hiểu vấn đề. Vì vậy, thay vì trách móc và tranh luận đúng sai, gia đình nên lắng nghe, chia sẻ và cùng trao đổi với chuyên gia.
Tại Rồng Việt Education, bên cạnh việc xây dựng kế hoạch giáo dục can thiệp phù hợp cho từng trẻ, việc đồng hành cùng phụ huynh và kết nối các thành viên gia đình cũng là yếu tố quan trọng nhằm duy trì sự nhất quán trong quá trình hỗ trợ trẻ.
4. Quy trình 4 bước giúp gia đình thống nhất việc can thiệp cho con
Bước 1. Thấu hiểu cảm xúc của các thành viên
Hãy tạo cơ hội để cha mẹ và ông bà chia sẻ lo lắng, kỳ vọng cũng như những điều chưa hiểu về quá trình can thiệp. Tránh chỉ trích người chưa sẵn sàng đồng thuận.
Tuy nhiên, thấu hiểu không có nghĩa là tiếp tục trì hoãn mọi hành động. Khi nhận thấy dấu hiệu đáng lưu ý, gia đình nên chủ động tìm kiếm tư vấn và đánh giá chuyên môn phù hợp.
Bước 2. Hiểu đúng tình trạng và nhu cầu của trẻ
Gia đình cần tìm hiểu thông tin từ những người có chuyên môn về phát triển trẻ em, ngôn ngữ trị liệu và giáo dục can thiệp.
Việc đánh giá giúp làm rõ điểm mạnh, khó khăn và những kỹ năng trẻ cần được hỗ trợ. Khi hiểu đúng nhu cầu của con, các thành viên sẽ có cơ sở để lựa chọn phương án phù hợp thay vì tranh luận dựa trên cảm tính.
Bước 3. Thống nhất vai trò giữa cha mẹ và ông bà
Gia đình nên cùng xác định ba vấn đề: Trẻ cần hỗ trợ điều gì? Ai chịu trách nhiệm từng phần? Mọi người sẽ phối hợp với giáo viên và chuyên gia như thế nào?
Nếu còn bất đồng, các thành viên có thể cùng tham gia buổi tư vấn để được giải thích cụ thể. Hạn chế tranh cãi trước mặt trẻ nhằm duy trì môi trường gia đình an toàn và tích cực.
Bước 4. Bắt đầu can thiệp và theo dõi tiến bộ
Sau khi thống nhất, gia đình cần phối hợp xây dựng lịch can thiệp, hoạt động thực hành tại nhà và cách ghi nhận những thay đổi của trẻ.
Cha mẹ và ông bà có thể hỗ trợ con thông qua các hoạt động hằng ngày như vui chơi, đọc sách, gọi tên đồ vật và giao tiếp trong sinh hoạt. Đồng thời, gia đình nên trao đổi định kỳ với giáo viên hoặc chuyên gia để điều chỉnh mục tiêu theo tiến bộ và nhu cầu thực tế của trẻ.
5. Vai trò của gia đình trong hành trình can thiệp sớm
Can thiệp không chỉ diễn ra trong những buổi học tại trung tâm mà còn được tiếp nối thông qua các tương tác hằng ngày với người thân.
Khi cha mẹ và ông bà cùng hiểu mục tiêu, áp dụng cách hỗ trợ phù hợp và kiên trì đồng hành, trẻ có thêm cơ hội thực hành kỹ năng trong môi trường quen thuộc. Ngược lại, những bất đồng kéo dài có thể khiến quá trình hỗ trợ thiếu nhất quán.
Gia đình không cần phải biết mọi phương pháp chuyên môn ngay từ đầu. Điều quan trọng là chủ động học hỏi, phối hợp với người có chuyên môn và tạo điều kiện để trẻ phát triển theo khả năng của mình.
6. Rồng Việt Education đồng hành cùng phụ huynh
Rồng Việt Education hướng đến việc đồng hành cùng phụ huynh trong quá trình giáo dục can thiệp, giúp gia đình hiểu rõ hơn về nhu cầu của trẻ, xây dựng mục tiêu hỗ trợ phù hợp và tăng cường thực hành kỹ năng tại nhà.
Mục tiêu không phải là xác định ai đúng, ai sai trong những bất đồng gia đình, mà là giúp các thành viên có thêm kiến thức, thấu hiểu lẫn nhau và cùng hướng đến lợi ích phát triển của trẻ.
7. Thông điệp dành cho phụ huynh
Trước khi giúp trẻ tiến bộ, hãy giúp gia đình tìm được tiếng nói chung. Người mẹ cần được thấu hiểu, người cha cần có cơ hội tham gia và ông bà cần được giải thích để cùng đồng hành.
Không ai có lỗi chỉ vì trẻ gặp khó khăn trong phát triển. Điều quan trọng là gia đình chủ động làm gì khi nhận thấy con cần được hỗ trợ.
Can thiệp sớm không phải là từ bỏ hy vọng, mà là chủ động tạo thêm cơ hội phát triển cho con. Sự thấu hiểu, đồng thuận và kiên trì của gia đình chính là nền tảng giúp hành trình can thiệp được duy trì, để trẻ từng bước phát huy khả năng và phát triển những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống.
