Chuẩn bị cho trẻ vào lớp một

  Giáo dục mầm non (GDMN) có vị trí quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân, là khâu đầu tiên của quá trình phát triển toàn diện nhân cách con người, đồng thời góp phần chuẩn bị cho trẻ đến trường tiểu học.

Trẻ bước vào lớp 1 có sự chuyển dần hoạt động chủ đạo từ vui chơi sang hoạt động học tập. Đây là quá trình rất cần có sự tổ chức, hướng dẫn và giáo dục đúng đắn của cả gia đình, nhà trường và xã hội. Nếu không được chuẩn bị tốt trước khi vào lớp 1 thì có thể ở một số trẻ sẽ có những biểu hiện như: tâm lí sợ sệt, bỡ ngỡ không thích ứng với cuộc sống và hoạt động ở trường phổ thông; khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ học tập và thiết lập các mối quan hệ với mọi người xung quanh,... Chính vì vậy, việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 giữ một vai trò quan trọng và cần thiết. Nhưng chuẩn bị như thế nào, khi nào thì trẻ sẵn sàng vào học lớp 1 là vấn đề cần được quan tâm, nghiên cứu. Bài viết này trình bày về một số nội dung cần chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo trước khi vào lớp 1.


Việc chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 là rất quan trọng. Theo các nhà tâm lí - giáo dục, học tập ở lớp 1 có tác động rất lớn đến việc bé có yêu trường học, yêu việc học hành và tìm được phương pháp học tập tốt cho những năm sau này hay không. Thực tế cho thấy, nhiều trẻ đến lớp 1 trong những ngày đầu đầy hăm hở và chỉ vài tuần sau đã chán nản đòi bỏ học ở nhà.
Trước hết, cần khẳng định, vào lớp 1 là một “bước ngoặt” lớn trong cuộc đời của mỗi đứa trẻ: đang từ cuộc sống khá thoải mái về mặt thời gian cũng như tinh thần, trẻ phải chuyển qua một môi trường đòi hỏi “làm việc” một cách thực sự; cần biết tập trung chú ý trong cả một tiết học dài 30 - 35 phút... Đây là việc không đơn giản khi trẻ bắt đầu bước vào những tuần học đầu tiên ở lớp 1.
Chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 cần thiết phải thực hiện những chuẩn bị sau:


1. Chuẩn bị về tâm thế
Trước hết, chuẩn bị tâm thế cho trẻ bước vào trường tiểu học là giới thiệu cho trẻ về môi trường mới và giúp trẻ làm quen, bằng các cách sau:
- Để không bị “sốc”, bỡ ngỡ, trẻ cần phải biết được: ngôi trường mà chúng sẽ đến không còn giống với trường mầm non nữa, vậy trong ngôi trường mới đó có những gì? Trẻ phải tham gia vào các hoạt động như thế nào? Trẻ đến trường phải học những gì, học như thế nào? Đồ dùng học tập của trường tiểu học và đặc biệt là đồ dùng học tập của lớp 1: sách, vở, bút, thước...
- Người lớn cần nói cho trẻ biết về sự khác nhau giữa trường tiểu học và trường mầm non, giúp trẻ nhận ra tầm quan trọng của sự thay đổi từ mầm non lên tiểu học; giới thiệu cho trẻ những điều mới mẻ của trường tiểu học (những hoạt động, sinh hoạt tập thể và biết bao hoạt động mà ở trường mầm non không có) nhằm tạo cho trẻ hứng thú và mong muốn được khám phá môi trường mới. Ngoài ra, cần tổ chức cho trẻ cho trẻ đến thăm quan trường tiểu học, làm quen với lớp học, thầy cô, các nội quy của trường tiểu học để trẻ làm quen dần với môi trường mới sẽ làm cho trẻ bớt bỡ ngỡ khi chuyển sang ngôi trường mới.
- Cần giúp trẻ ý thức được rằng: ở trường tiểu học, trẻ không còn là “bé 5 tuổi” mà đã trở thành một HS biết ý thức về bản thân và tự giác trong học tập, chuẩn bị trở thành “người lớn”. Đây cũng là điều mà hầu hết trẻ luôn mong muốn.
- Để trẻ vững vàng hơn trước sự thay đổi về môi trường học tập, người lớn cũng cần chú ý hình thành ở trẻ tính tự lập, tự giác và chủ động trong mọi hoạt động cũng như trong sinh hoạt.
- Cần tránh mang trường tiểu học ra “hù dọa” trẻ: “Con mà không ngoan thì sau này vào lớp 1 cô giáo sẽ đánh đòn!”; “Con mà cứ không biết ngồi ngoan như vậy thì làm sao mà vào lớp 1 học được? Muốn là HS tiểu học thì phải ngồi ngay ngắn chứ!”... Vô tình điều này hình thành trong trẻ suy nghĩ rằng trường tiểu học là một nơi nào đó thật ghê gớm, ở đó có những cô giáo hung dữ, ở đó tất cả thật sự đáng sợ và trẻ bắt đầu cảm thấy hoang mang...
Vì vậy, việc chuẩn bị tâm thế cho trẻ trước sự thay đổi của môi trường học tập mới để trẻ học tập và sinh hoạt tốt ở trường tiểu học đòi hỏi người lớn phải dành nhiều thời gian, kiên nhẫn giải thích cho trẻ, không ép buộc hay hù dọa trẻ.

bai 36 1
2. Chuẩn bị về thể lực
Chuẩn bị về mặt thể lực cho trẻ không đơn thuần là sự chuẩn bị về lượng (phát triển chiều cao và trọng lượng cơ thể) mà còn là sự chuẩn bị về chất (năng lực làm việc bền bỉ, dẻo dai, có khả năng chống lại sự mệt mỏi của thần kinh, cơ bắp, độ khéo léo của bàn tay, tính nhanh nhạy của các giác quan...). Để đạt được điều đó, cần:
- Rèn luyện vận động thô (cơ thể) trong các hoạt động thể dục thể thao và rèn luyện vận động tinh (các ngón tay) trong các hoạt động viết, vẽ, nặn, tô màu,….
- Xây dựng chế độ sinh hoạt, ăn uống, nghỉ ngơi, luyện tập... cho trẻ một cách khoa học, hợp lí cả về thời gian cũng như phù hợp với đặc điểm phát triển riêng của từng trẻ.
- Cần tập cho trẻ có một số thói quen văn hoá vệ sinh trong sinh hoạt, thói quen giữ gìn sức khoẻ (như: không vừa ăn vừa nói chuyện, không đùa nghịch khi ăn; biết ăn nhiều loại thức ăn khác nhau; không uống nước lã, ăn quà vặt...); dạy trẻ nhận biết một số nguy cơ không an toàn và cách phòng tránh (không đến gần những nơi nguy hiểm, không leo trèo tường rào, cây cối; chỉ đi bộ trên hè đường...).


3. Chuẩn bị về trí tuệ
- Cung cấp cho trẻ những hiểu biết về môi trường gần gũi xung quanh: Đó là tri thức về các hiện tượng trong cuộc sống hàng ngày của con người, những nghề nghiệp trong xã hội, những quan hệ giao tiếp ứng xử giữa người với người... Những tri thức này có thể cung cấp cho trẻ ở mọi lúc, mọi nơi, trong mọi hoạt động của trẻ. Ngoài ra, qua chuyện kể, qua sách vở, qua những tấm gương “người tốt, việc tốt”...,
- Cùng với những tri thức trên, cần giúp trẻ nắm được những khái niệm về thế giới tự nhiên gần gũi xung quanh trẻ, đó là động, thực vật, đồ chơi, đồ vật và những hiện tượng thiên nhiên gần gũi: mưa, nắng, gió, đất, cát, nước...
- Cần rèn luyện cho trẻ khả năng quan sát và chú ý nhằm nhận ra được những thuộc tính cơ bản cho đối tượng, vật thể, con vật, những thuộc tính của cây cối...
- Rèn luyện ở trẻ tính linh hoạt, mềm dẻo, tính khái quát... của tư duy; tập cho trẻ phân tích, so sánh, phán đoán các sự vật hiện tượng trong những trạng thái khác nhau.
- Dạy cho trẻ cách phát âm đúng, sử dụng ngữ điệu thích hợp còn được thể hiện trong việc tổ chức cho trẻ chơi, trong hoạt động học tập, đặc biệt là trong khi kể chuyện cho trẻ nghe, dạy trẻ biết lắng nghe, biết thể hiện tình cảm, suy nghĩ bằng lời một cách rõ ràng, dễ hiểu.
- Cần thường xuyên rèn luyện cho trẻ sử dụng tay phải, tay trái để giải quyết nhiệm vụ chơi, nhiệm vụ học tập. Cùng với việc luyện cho trẻ xác định các phương hướng không gian xung quanh bản thân mình.
- Phát triển khả năng định hướng về thời gian: Dạy trẻ biết định hướng vào thời gian cần quan tâm đến những nội dung cơ bản như: nhận biết các thời điểm trong ngày, nhận biết các ngày trong một tuần, các mùa trong một năm; hình thành ở trẻ biểu tượng đúng đắn về quá khứ, hiện tại và tương lai; dạy trẻ ước lượng gần đúng khoảng thời gian đơn giản...
- Tạo nhiều cơ hội cho trẻ quan tâm đến toán (con số, hình dạng), trải nghiệm về toán qua chơi, vẽ, tô màu, xây dựng, chơi với nước, cát, chơi đóng vai... khuyến khích trẻ sử dụng những từ gần gũi về toán trong cuộc sống hàng ngày.
- Hướng dẫn trẻ làm quen với các tác phẩm văn học thiếu nhi phù hợp với khả năng của trẻ, đọc truyện cho trẻ nghe, dạy trẻ biết cách tự lấy sách, truyện để “đọc”, biết giở trang sách, dạy trẻ nhận biết chữ cái, mặt số và viết tên của mình, tổ chức cho trẻ hoạt động kết hợp với lời nói trong các trò chơi, bài hát, đóng kịch, tôn trọng, khuyến khích sự sáng tạo của trẻ khi sử dụng câu, từ; tập cho trẻ nói “tròn câu” và nói lên cảm xúc, tình cảm mong muốn cho người khác hiểu.


4. Chuẩn bị các kĩ năng cần thiết cơ bản
Để bước vào môi trường học tập và sinh hoạt mới mà ở đó đòi hỏi tính độc lập, tự giác và chủ động cao, việc hình thành những kĩ năng sinh hoạt tối thiểu cho trẻ là thực sự cần thiết, giúp trẻ tự giác, tích cực, tự tin tham gia vào các hoạt động hàng ngày ở trường tiểu học.
Những kĩ năng này bao gồm:
- Kĩ năng lao động và kĩ năng tự phục vụ: Ngoài cho trẻ rèn luyện các hoạt động tự phục vụ cho bản thân, cần phải tập cho trẻ tham gia vào các hoạt động theo nhóm, tập thể và hình thành ở trẻ tinh thần trách nhiệm với công việc được giao: trực nhật lớp, chăm sóc cây, làm việc ở khu vườn trường, vệ sinh sân trường, vệ sinh đồ dùng, đồ chơi, chế tạo các đồ dùng đồ chơi bằng giấy, bìa cứng, vải... Để hình thành kĩ năng lao động và thực hiện các nhiệm vụ lao động cho trẻ, cần: giải thích tỉ mỉ ý nghĩa của công việc, tác dụng của nó đối với những người khác; dạy trẻ những phương thức, kĩ năng làm việc cần thiết (đặc biệt là kĩ năng sử dụng các công cụ và vật liệu).
- Kĩ năng học tập: tạo cho trẻ thói quen ngồi học ngay ngắn, đúng tư thế; bàn học phải đúng kích thước và phù hợp với chiều cao của trẻ, tập cho trẻ ngồi thẳng lưng, để sách, vở ngay ngắn, không cúi đầu quá sát khi đọc hoặc viết, tô màu...; dạy cho trẻ kĩ năng sử dụng các dụng cụ học tập: sử dụng bút chì, bút màu; cầm bút đúng cách; sử dụng thước kẻ; cách để giấy khi viết, vẽ, tô màu... tạo cho trẻ thói quen gọn gàng, chỉ lấy những dụng cụ học tập nào cần sử dụng ra khỏi hộp đựng, túi, cặp và cất đúng chỗ sau khi sử dụng xong; dạy trẻ biết bảo quản, giữ gìn đồ dùng học tập sạch sẽ, ngăn nắp.


Tài liệu tham khảo:
Nguyễn Ánh Tuyết. (1999). Chuẩn bị cho trẻ 5 tuổi vào trường phổ thông. NXB Giáo dục.
Xôkhina Ph.A. (1997). Chuẩn bị cho trẻ vào trường phổ thông. NXB Giáo dục Matxcơva.